Nostrzyk biały: Doskonały pożytek dla pszczół

Nostrzyk biały posialiśmy w zeszłym roku po raz pierwszy w naszej pasiece. Zrobiliśmy to głównie po to, aby zapełnić lukę między pożytkami. Chcieliśmy zapewnić pszczołom pokarm w okresie między wiosenną facelią a późnoletnią gorczycą (oraz drugim rzutem facelii). Postawiliśmy na roślinę dwuletnią, jaką jest nostrzyk biały. Warto zaznaczyć, że jego wysiew następuje w jednym roku, a obfite kwitnienie dopiero w kolejnym. Dlaczego właściwie ta roślina jest tak wartościowa dla naszych zapylaczy? Odpowiadamy poniżej.

Nostrzyk biały (Melilotus albus Medik) – charakterystyka i występowanie

Nostrzyk biały występuje pospolicie w całej Europie. Co więcej, jest on z powodzeniem uprawiany na polach już od XIX wieku. Rośliny dziko rosnące są z reguły dwuletnie. Z kolei w profesjonalnej uprawie rolniczej można spotkać także formy jednoroczne.

Pierwszą jednoroczną formę nostrzyka sprowadzono na ziemie polskie w 1923 roku. Dokonało tego Lwowskie Towarzystwo Pszczelnicze, importując nasiona z USA. Wtedy określano tę odmianę nazwą „hubam” (obecnie jest to nazwa jednej z wyhodowanych odmian). W naturalnym środowisku nostrzyk biały chętnie zasiedla przydroża, nasypy kolejowe, a także nieużytki i słoneczne zbocza. Ponadto, roślina ta wykształca charakterystyczną, kanciastą i mocno rozgałęzioną w górnej części łodygę, która potrafi dorastać nawet do 1,5–2 metrów wysokości. Więcej na temat biologii i ogólnej charakterystyki tej rośliny znajdziesz na stronie Wikipedii o nostrzyku.

Kwitnący nostrzyk biały. Na zdjęciu Roman Zalewa pokazujący, jak wysoka rośnie ta roślina. Autorka Beata Zalewa.j

Jak kwitnie i dlaczego pachnie sianem?

Liście nostrzyka są trójlistkowe, ciemnozielone i ząbkowane na brzegach. Co ciekawe, listki te wieczorem charakterystycznie się składają. Dodatkowo u podstawy ogonków wyrastają szczeciniaste przylistki.

Czas kwitnienia przypada głównie na miesiące letnie (od czerwca do października). W przypadku formy jednorocznej będącej w uprawie, kwitnienie trwa zazwyczaj od połowy lipca do sierpnia (lub nieco dłużej). W tym czasie na szczytach pędów pojawiają się luźne grona o długości od 8 do 10 cm. Są one utworzone z wielu (od 20 do 80) drobnych, białych kwiatów o budowie motylkowatej. Ostatecznie owocem rośliny jest niepękający strąk, w którym ukryte są nasiona.

Zarówno w stanie świeżym, jak i tuż po wysuszeniu, roślina bardzo przyjemnie pachnie. Dzieje się tak dlatego, że nostrzyk biały zawiera znaczne ilości kumaryny. Jest to specyficzny alkaloid odpowiedzialny za znany, charakterystyczny zapach świeżego siana. Dlatego też roślina ta zaliczana jest do grupy gatunków leczniczych, miododajnych, a także pastewnych. Co istotne, jej pszczelarski charakter doskonale oddaje już sama łacińska nazwa rodzajowa. Wywodzi się ona od słowa mel (oznaczającego miód) i bezpośrednio nawiązuje do słodkiego zapachu kwiatów.

Pszczoły na nostrzyku białym. Autorka: Beata Zalewa

Nostrzyk biały jako pożytek: Nektar, pyłek i pyszny miód

To, co najbardziej interesuje nas jako pszczelarzy, to oczywiście wydajność nektarowa. Kwiaty, które rodzi nostrzyk biały, dostarczają ogromnych ilości nektaru i pyłku. W rezultacie oblot pszczół na plantacji trwa intensywnie przez cały dzień. Największy ruch obserwujemy zazwyczaj wczesnym popołudniem.

Ciepła, sucha i słoneczna pogoda bardzo pozytywnie wpływa na produkcję nektaru. Pojedynczy kwiat żyje około dwóch dni. W tym czasie wydziela od 0.03 do 0,16 mg cukrów, których koncentracja wynosi imponujące 40-60%. Co bardzo ważne dla pszczelarzy, kwiaty te nektarują nawet w czasie długotrwałej suszy!

Pole obsiane nostrzykiem. Autorka: Beata Zalewa

Budowa kwiatu i wydajność miodowa

Specyficzna budowa kwiatu sprawia, że drogocenny nektar nie jest narażony na wyparowywanie, ani na wypłukiwanie przez ulewny deszcz. Ponieważ rośliny wykształcają mnóstwo kwiatów rozkwitających w podobnym czasie, pszczoły mogą pracować bardzo wydajnie. Nie tracą one cennej energii na długie poszukiwanie pokarmu.

Dzięki temu wydajność miodowa kształtuje się następująco:

• Forma jednoroczna: 150-600 kg/ha.
• Forma dwuletnia: 220-800 kg/ha.

Miód uzyskany z tej rośliny cechuje się bardzo przyjemnym zapachem, który delikatnie przypomina wanilię. Patoka (miód płynny) jest jasna, natomiast krupiec (miód skrystalizowany) jest niemal biały. Często ma on żółtawy odcień, a czasem bywa jasnobursztynowy lub nawet lekko zielonkawy. Aby sprawdzić naszą bieżącą ofertę miodów i innych produktów pszczelich, zajrzyj do naszego sklepu internetowego Pasieki na Roztoczu.

Oprócz nektaru roślina dostarcza również cennego pyłku o bardzo wysokiej wartości odżywczej. Dziesięć kwiatów potrafi wyprodukować od 0,1 do 0,4 mg pyłku. Z niego właśnie robotnice formują charakterystyczne, brunatnoszare obnóża. Wydajność pyłkowa formy dwuletniej może sięgać nawet 170 kg/ha.

Kwiaty nostrzyka białego. Autorka: Beata Zalewa

Uprawa nostrzyka – wymagania i wysiew nasion

Podsumowując korzyści, warto wspomnieć o samej uprawie. Nostrzyk biały charakteryzuje się dość niewielkimi wymaganiami siedliskowymi. Najlepiej czuje się na glebach nieco lżejszych, ale zasobnych w wapń. Zdecydowanie nieodpowiednie są dla niego podłoża mocno zakwaszone i podmokłe.

Jest to gatunek wybitnie światłolubny. Ponadto wykazuje dużą odporność na mróz i letnią suszę. Z czystym sumieniem można go polecić do obsiewania gleb ugorowanych, piaszczystych zboczy oraz usypisk podlegających erozji. Uprawa tej rośliny przynosi dodatkowe korzyści rolnicze – wzbogaca glebę w azot i cenną próchnicę, przyczyniając się do naturalnej rekultywacji podłoża. Niestety, trzeba pamiętać, że po uprawie często zostawia zachwaszczone pole.

Pszczoły na kwiatach nostrzyka białego. Autorka: Beata Zalewa

Kiedy i jak siać?

Rozmnażanie odbywa się wyłącznie z siewu. Najlepiej używać do tego świeżych, skaryfikowanych nasion (czyli np. wytartych wcześniej z ostrym piaskiem żwirowym w celu naruszenia twardej okrywy nasiennej).

• W przypadku formy jednorocznej nasiona wysiewa się wczesną wiosną, natychmiast gdy tylko można wjechać w pole (wilgoć jest kluczowa dla dobrych wschodów).
• Z kolei formę dwuletnią można z powodzeniem siać od wczesnej wiosny aż do lipca.

Nasiona należy wysiewać w rzędach oddalonych co 15-20 cm, na głębokość około 1,5-2 cm. Zakładając uprawę po raz pierwszy na danym polu, dobrze jest zastosować specjalną szczepionkę. Powinna ona zawierać bakterie brodawkowate, z którymi ta roślina żyje w naturalnej symbiozie. Trzeba tylko uważać na samym początku, ponieważ w początkowym okresie wzrostu młode siewki są bardzo wrażliwe na silne zachwaszczenie.

Nostrzyk biały w pełni kwitnienia. Autorka: Beata Zalewa